Ortodontik Aparey Nedir ve Hangi Durumlarda Kullanılır?

Ortodontik aparey, dişlerin konumunu veya çenelerin gelişim ve kapanış ilişkisini yönlendirmek amacıyla kullanılan ortodontik araçların genel adıdır. Halk arasında “diş apareyi” denildiğinde tek bir cihazdan söz edilmez. Tedavinin amacına göre hareketli, sabit, fonksiyonel, damak genişletme veya pekiştirme apareyleri kullanılabilir. Uyku apnesi için kullanılan ağız içi apareyler ise ortodontik apareylerden farklı bir tedavi amacıyla planlanır.

Hangi apareyin kullanılacağı yalnızca dişlerin görünümüne bakılarak belirlenmez. Çene ilişkisi, kapanış, dişlerin sürme durumu, büyüme dönemi ve mevcut yer darlığı birlikte değerlendirilir. Özellikle çocuklarda aparey seçiminin zamanlaması önemlidir çünkü bazı yöntemler aktif büyüme döneminden yararlanmayı hedefler.

Hareketli ve sabit aparey arasındaki fark nedir?

Ortodontik apareyleri anlamanın en pratik yollarından biri hastanın apareyi kendisinin çıkarıp çıkaramadığına bakmaktır. Hareketli apareyler hasta tarafından takılıp çıkarılabilir. Sabit apareyler ise dişlere veya ağız içindeki belirli bölgelere yerleştirilir ve günlük kullanım sırasında hasta tarafından çıkarılmaz.

Uzm. Dt. Çağrı Şibal'ın çocuk ortodontisi sayfasında sabit apareylerin üst çene genişletme veya çene konumunu düzenleme amacıyla, hareketli apareylerin ise daha basit hizalama sorunlarında kullanılabildiği belirtilir. Bununla birlikte aynı klinik sorun için herkesin kullanacağı standart bir aparey yoktur.

Fonksiyonel apareyler ne için kullanılır?

Fonksiyonel apareyler özellikle büyüme ve gelişimi devam eden çocuklarda çeneler arasındaki ilişkinin yönlendirilmesinde kullanılan aparey grubudur. Alt çenenin geride olduğu belirli kapanış problemleri bu grubun değerlendirilebildiği klinik durumlardan biridir.

Twin blok ve aktivatör, fonksiyonel aparey denildiğinde karşılaşılan örnekler arasındadır. Twin blok ağız içinde alt ve üst çene ilişkisini farklı bir konumda yönlendirecek şekilde tasarlanır. Aktivatör de benzer biçimde büyüme dönemindeki çene ilişkisine yönelik planlanabilen fonksiyonel bir apareydir. Ancak bu isimlerden birinin bilinmesi, o apareyin çocuk için uygun olduğu anlamına gelmez. İskeletsel ilişkinin niteliği ve çocuğun büyüme dönemi muayenede değerlendirilmelidir.

Site üzerindeki çocuk ortodontisi bilgilerinde alt çene geriliğine yönelik değerlendirmelerde büyüme ve gelişim döneminin önemli olduğu, bu amaçla fonksiyonel apareylerden yararlanılabildiği belirtilmektedir. Bu konuda daha ayrıntılı değerlendirme için İzmir'de çocuklarda aparey tedavisi sayfası incelenebilir.

Damak genişletme apareyi hangi durumlarda kullanılır?

Damak genişletme apareyi, üst çenenin alt çeneye göre dar olduğu vakalarda gündeme gelir. Üst dişlerin alt dişlerin içine kapandığı çapraz kapanış, dar damak kavsi veya dişlerin sıralanacağı alanın yetersiz olması değerlendirme nedenleri arasındadır.

Genişletme için tek bir aparey tipi kullanılmaz. Hafif darlıklarda çocuklarda hareketli vidalı genişletme plağı değerlendirilebilir. Sabit hızlı üst çene genişletme sistemlerinde ise vidalı aparey azı dişlerine sabitlenir. Apareyin tipi ve aktivasyon düzeni ağız içi değerlendirme ve ölçümlere göre belirlenir.

Bu tedavinin nasıl planlandığını ayrıntılı görmek isteyenler damak genişletme apareyi İzmir sayfasına ve damak genişletme tedavisi rehberine bakabilir.

Pekiştirme apareyi ne işe yarar?

Aparey kullanımı yalnızca aktif diş veya çene hareketiyle sınırlı değildir. Ortodontik tedavi tamamlandıktan sonra dişlerin ulaştığı konumu korumak için pekiştirme apareyleri kullanılır. Bu apareylere retainer da denir.

Sabit pekiştirme apareyi genellikle ön dişlerin arka yüzeyine yapıştırılan ince bir tel biçimindedir. Hareketli pekiştirme apareyi ise akrilik ve telli bir yapı veya şeffaf plak formunda olabilir. Sabit retainer kullanım disiplinine bağlı olmadan ağızda görev yaparken hareketli apareylerde hekimin belirlediği kullanım düzenine uyulması gerekir.

Aparey günde kaç saat takılır?

Bütün ortodontik apareyler için geçerli tek bir günlük kullanım süresi yoktur. Sabit aparey zaten ağızda sürekli bulunurken hareketli apareylerde gerekli kullanım düzeni apareyin amacı ve tedavi planına göre değişir. Fonksiyonel apareylerde de kullanım uyumu tedavinin önemli bir parçasıdır.

Bu nedenle internette görülen bir günlük saat bilgisini Twin blok, aktivatör, hareketli genişletme plağı ve pekiştirme apareyi gibi farklı sistemlerin tamamına uygulamak doğru değildir. Uzm. Dt. Çağrı Şibal muayene sonrasında seçilen apareyin nasıl ve hangi düzende kullanılacağını hastaya ve aileye açıklar.

Aparey konuşmayı ve beslenmeyi etkiler mi?

Ağız içine yeni yerleştirilen hareketli veya damak bölgesini kaplayan bir aparey, ilk dönemde bazı seslerin çıkarılışını geçici olarak değiştirebilir. Pekiştirme apareylerinde de ilk günlerde bazı seslerde değişiklik görülebilir. Dil ve ağız içi dokular apareye uyum sağladıkça bu durumun seyri takip edilir.

Beslenme kuralları ise apareyin tipine göre ayrılır. Özellikle sabit genişletme apareyi kullanılırken sert, yapışkan ve kabuklu gıdalar apareye zarar verebileceği için önerilmez. Hareketli bir apareyin yemek sırasında çıkarılıp çıkarılmayacağı ise cihazın tasarımına göre belirlenmelidir. Ağız hijyeni ve aparey temizliği de tedavi boyunca aksatılmamalıdır.

Ortodontik aparey hangi yaşta kullanılır?

Aparey tedavisi için herkes açısından geçerli tek bir yaş yoktur. Kullanılacak apareyin amacı belirleyicidir. Sitedeki çocuk ortodontisi bilgilerinde ilk ortodontik muayenenin 6 ila 7 yaş döneminde yapılması önerilir. Bu değerlendirme, hemen aparey kullanılacağı anlamına gelmez. Bazı çocukların yalnızca gelişiminin takip edilmesi yeterli olabilir.

Alt çene geriliğinin yönlendirilmesine yönelik değerlendirmelerde büyüme dönemi önem taşırken üst çene darlığında da büyüme durumu genişletme yönteminin seçimini etkiler. Bu nedenle takvim yaşından çok dişlenme dönemi, çene gelişimi ve kapanış ilişkisi birlikte ele alınır.

İzmir'de çocuk ortodonti muayenesinde neler değerlendirilir?

İzmir'de Bayraklı, Bornova, Karşıyaka ve çevre ilçelerden aparey değerlendirmesi için başvuran çocuklarda ilk amaç doğrudan bir cihaz seçmek değildir. Dişlerin dizilimi, üst ve alt çenenin birbirine göre konumu, kapanış, dişlerin sürme yönü ve büyüme dönemi değerlendirilir. Gerektiğinde röntgen ve dijital ölçümler tedavi planlamasına eklenebilir.

Uzm. Dt. Çağrı Şibal'ın muayenehanesi İzmir Bayraklı Mansuroğlu Mahallesi'ndedir. Muayene sonucunda hareketli aparey, sabit aparey, fonksiyonel aparey, damak genişletme sistemi veya yalnızca gelişim takibinin uygun olup olmadığı belirlenebilir. Apareyin türü, kullanım düzeni ve kontrol planı kişiye göre oluşturulur. Tanı ve tedavi kararı muayenede verilir.